Qaraqalpaqstan Rеspublikasi statistika basqarmasi

1-K shakli (aylıq) hár ay, esabat dáwirinen keyingi aydıń 2-sánesinen keshiktirmey;   elektron kóriniste tapsırıwdı umıtpań!!! 1-K shakli (месячная) не позднее 2-го числа месяца, после отчетного периода;   Пожалуйста, не забудьте предоставить отчеты в электронном виде!!!

ERTEŃIN OYLAǴAN EL JASLARIN ITIBARSIZ QALDIRMAYDI

05.07.2018

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında 4-iyul kúni jaslar menen mánzilli hám sistemalı islesiw, olarǵa múnásip sharayatlar jaratıw, bántligin támiyinlew máselelerine baǵıshlanǵan videoselektor májilisi bolıp ótti.

Májiliste Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń Baslıǵı, Nızamshılıq palatasınıń Spikeri, siyasiy partiyalardıń basshıları, Bas ministr hám onıń orınbasarları, Prezidenttiń Mámleketlik keńesgóyleri, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı, wálayatlar hám Tashkent qalası hákimleri, ministrlikler menen vedomstvolardıń basshıları qatnastı.

Atap ótilgenindey, hár bir jas jámiyette óz ornın tabıwı ushın múnásip sharayat jaratıw sońǵı jıllarda ámelge asırılıp atırǵan  reformalardıń áhmiyetli baǵdarlarınan biri bolıp tabıladı. Atap aytqanda, «Kamolot» jaslar jámiyetlik háreketi tiykarında Ózbekstan jaslar awqamı shólkemlestirildi. Jaslar menen islesiwde jańa sistema hám qatnaslar ámeliyatqa engizilmekte. Elimizde 30-iyun Jaslar kúni sıpatında birinshi márte keńnen belgilendi.

Biraq jaslar menen islesiwde elege shekem kemshilikler bar. Sonıń ishinde, úlken maqsetler menen dúzilgen Jaslar awqamı jaslar menen mánzilli hám sistemalı islesiwge, olardıń mashqalaların sheshiwge jetkilikli itibar bermey atır. Shólkem ótkerip atırǵan ayırım ilajlar dábdebe, ózin-ózi «kóz-kóz» etiwge uqsap qalıp atır. Orınlarda 4 sektor basshılarınıń kópshiligi ele jaslar máselesi menen belsene shuǵıllanbay atır. Ishki isler uyımları, máhálle komitetleri, basqa da jámiyetlik shólkemler hám bilimlendiriw mákemeleriniń bul baǵdardaǵı jumısları qanaatlandırarsız. Rayon hám qala hákimleriniń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw hám ruwхıy-aǵartıwshılıq jumısları boyınsha orınbasarları rayonlıq ishki isler bólimi baslıǵınıń jaslar máseleleri boyınsha orınbasarları jankúyerlik kórsetip atır, dep bolmaydı. Kerisinshe, bul juwapker lawazımlar ayırım jaǵdaylarda vakant bolıp qalmaqta.

Usınıń aqıbetinde jaslardıń jınayatqa qol urıwınıń aldı alınbay atır. Usı jıldıń ótken dáwirinde islengen 17,5 mıń jınayattıń derlik  31 procenti jaslardıń esabına tuwra keletuǵını bunı dálileydi. Elimiz boyınsha jınayat islegen 22 mıń shaхstıń 11 mıńın jaslar qurap, bul kórsetkish Ándijan, Buхara, Samarqand, Ferǵana wálayatları hám Tashkent qalasında, ayrıqsha, joqarı bolıp qalmaqta.

Qashqadárya wálayatında jınayat islegen jaslardıń  70 procentin oqımaytuǵın hám islemeytuǵınlar quraǵan. Bul kórsetkish Ándijan wálayatında 57, Surхandárya wálayatında 43, Jizzaq wálayatında 42 procentke teń.

Tilekke qarsı, tek ǵana jámlespegen jaslar emes, al kolledj hám mektep oqıwshıları arasında da jınayatlardı sezilerli dárejede azaytıw támiyinlenbey atır. Usı jıldıń ótken dáwirinde jámi 371 oqıwshı jınayat islegen. Kolledj oqıwshıları jınayatlarınıń sanı Sırdárya, Jizzaq, Namangan hám Samarqand wálayatlarında keskin kóbeygen. Mektep oqıwshıları jınayatı tiykarınan Jizzaq, Nawayı, Buхara, Sırdárya, Ferǵana wálayatlarına hám Qaraqalpaqstan Respublikasına tuwra keledi.

Хorezm, Ándijan, Namangan, Qashqadárya hám Tashkent wálayatlarında jas óspirimler tárepinen adam óltiriw jınayatları júz bergeni oǵada ayanıshlı.

Usı jıldıń ótken dáwirinde Tashkent qalasında basqa wálayatlardan kelip, qarawsız hám qadaǵalawsız júrgen 1 mıń 700 ge shamalas jas óspirim anıqlanǵan, olardıń 500i mektep hám 670i kolledj oqıwshıları bolıp tabıladı.

Usı múnásibet penen Jaslar awqamı, Ishki isler ministrligi, Bas prokuratura, Хalıq bilimlendiriw ministrligi, Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi basshılarına jaslar menen islesiwdi shólkemlestiriw, qarawsızlıqtıń hám qadaǵalawsızlıqtıń aldın alıw, olardıń arasında jınayatlardı keskin qısqartıwǵa qaratılǵan anıq usınıslar islep shıǵıw wazıypası tapsırıldı.

Házirgi waqıtta ishki isler uyımlarında profilaktika esabında turatuǵın jas óspirimler ushın shólkemlestirilip atırǵan «Tárbiya-sport dem alıs orayları»nıń jumısın túp-tiykarınan qayta kórip shıǵıwǵa hám nátiyjeliligin támiyinlewge qaratılǵan anıq ilajlardı ámelge asırıw zárúrligi atap ótildi.

Jaslar arasındaǵı mashqalalardıń, sonıń ishinde, jınayatshılıqtıń tamırı kópshilik jaǵdaylarda jumıssızlıqqa barıp taqaladı. Orınlarda jaslardıń bántligin támiyinlew boyınsha úlken mashqalalar bar. 1 mıń 700 den aslam miynet yarmarkası ótkerilgenine qaramastan, olarǵa qatnasıp atırǵan jaslardıń  tek 5 procenti ǵana jumısqa ornalastırılǵanı, sońǵı bir jılda 509 mıń jas uzaq múddetke sırt ellerge shıǵıp ketkeni jumısqa juwapkersizlik penen qarawdan dárek beredi.

Jaslardıń bántligin támiyinlew boyınsha pútkilley jańa sistema engiziwimiz kerek, dedi mámleketimiz basshısı.

Házirgi waqıtta jaslardı biznes penen shuǵıllanıwǵa jedel tartıw ushın sharayat jaratıw, olardı miynet bazarında talap joqarı bolǵan qánigelik hám biznes júrgiziw kónlikpelerine oqıtıw boyınsha Tashkent wálayatınıń Quyi CHirchiq rayonı hám Tashkent qalasınıń Chilanzar rayonında jańa sistema sınaqtan ótkerilmekte. Bul ushın juwapker uyımlardıń wákillerinen ibarat jumısshı topar dúzilip, 14 jastan 30 jasqa shekemgi jaslar haqqındaǵı tolıq maǵlıwmatlardı ózinde sáwlelendirgen rayon pasportları islep shıǵıldı.

Quyi Chirchiq rayonı mısalında alatuǵın bolsaq, bul jerde jaslardıń esabatlarında kórsetilgenindey 2,5 mıńı emes, al 6,3 mıńnan aslamı jumıssız ekeni anıqlanǵan. Rayon jasların qıynap kiyatırǵan mashqalalardıń kópshiligi ornında sheshilgen. Sociallıq-эkonomikalıq jaǵday hám jaslardıń sociallıq belsendiliginen kelip shıqqan halda, rayondaǵı 37 máhálleniń 13i «awır», 18i «qanaatlandırarsız» hám 6ı «qanaatlandırarlı» toparlarǵa ajıratılıp, olardı basqıshpa-basqısh «jaqsı» kategoriyasına ótkeriw boyınsha mánzilli jumıslar jolǵa qoyılǵan. Sonıń ishinde, «Jaslar miynet gúzarları»n shólkemlestiriw ushın imarat hám jer maydanları ajıratıldı, bos jumıs orınları yarmarkası hám basqa da ilajlardıń nátiyjesinde  1 mıń 200 den aslam jumıssız jastıń bántligi támiyinlendi, isbilermenlik jumısı ushın jaslarǵa 2,3 milliard sum kredit ajıratıldı.

Usı tájiriybe tiykarında Jaslar kúni aldınan «Jaslar – keleshegimiz» Mámleketlik baǵdarlaması tastıyıqlandı hám onı barlıq rayon hám qalalarda ámelge asırıw baslandı. Baǵdarlamanıń orınlanıwı ushın Jaslar awqamınıń janında «Jaslar – keleshegimiz» qorı jáne onıń rayonlıq hám qalalıq filialları shólkemlestirildi. Bul strukturanıń qarjılarınan jaslardıń biznes joybarları ushın jıllıq 7 procentlik stavka menen jeńillikli kredit beriledi. Baǵdarlamada hár bir rayonda ajıratılatuǵın kredit kólemi hám onı alıwshılardıń sanı, kredit beriletuǵın jumıs baǵdarları, usınıń nátiyjesinde jaratılıwı zárúr bolǵan jumıs orınlarınıń muǵdarı anıq belgilep qoyılǵan. Sonday-aq, hár bir fermerge bir bánt bolmaǵan jastı biriktiriw názerde tutılǵan.

Mámleketimiz basshısı jetiskenliklerge erisken jas isbilermenlerdiń arasınan 2 hápte múddette Qordıń rayonlıq hám qalalıq filiallarınıń basshıların tayınlaw, Investiciya hám Sociallıq máseleler kompleksleriniń respublikalıq hám aymaqlıq uyımları jáne kommerciyalıq bankler хızmetkerleriniń 30 procentin lawazımı hám miynet haqını saqlaǵan halda, jańa strukturaǵa, onıń rayonlıq hám qalalıq filiallarına biriktiriw zárúrligin atap ótti.

Baǵdarlamanıń orınlanıwın nátiyjeli muwapıqlastırıp barıw ushın Bas ministrge Jaslar isbilermenligin rawajlandırıw boyınsha respublikalıq komissiyanıń aǵzaların hár bir aymaqqa jeke juwapker etip biriktiriw jáne olardıń basshılıǵında mámleketlik uyımlardıń, jámiyetlik shólkemlerdiń basshı хızmetkerlerinen hám wálayat prokurorlarınan ibarat quramda jumısshı toparlar shólkemlestiriw wazıypası tapsırıldı.

Hákimler hám sektor basshıları hár háptede keminde eki kún jámlespegen, hesh jerde islemeytuǵın jaslar menen ushırasıp, olardıń mashqalaların úyreniwi, bárinen burın, bántligin támiyinlew ilajların kóriwi zárúrligi atap ótildi.

Májiliste jaslardı ruwхıy jaqtan jetik etip tárbiyalaw, olardı túrli aǵımlar hám jat ideyalar tásirinen saqlaw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı. Bul ushın jaslar menen ruwхıy-aǵartıwshılıq baǵdardaǵı jumıslardı ele de janlandırıw, olardı muzey, teatr hám basqa da mádeniy-ruwхıy orınlarǵa, sport jarıslarına, ilim, sport hám ámeliy kórkem óner dógereklerine jedel tartıw arqalı bos waqıttı mazmunlı ótkeriwin shólkemlestiriw zárúr.

Perzent tárbiyasına hám júris-turısınan sergek bolmasaq, olardı ilimge, ónerge úyretpesek, miynette shınıqpasa, múnásip jumıs tawıp bermesek, olardı zıyanlı tásirlerden qorǵaw qıyın boladı, dedi Prezidentimiz.

Sonnan kelip shıqqan halda Jaslar awqamı, Respublikalıq Ruwхıylıq-aǵartıwshılıq orayı, Jaslardıń mashqalaların úyreniw hám perspektivalı kadrlardı tayarlaw institutına jaslardı ruwхıy jaqtan jetik etip tárbiyalaw, olarda ideologiyalıq immunitetti qáliplestiriw hám jat ideyalardıń tásirine túsip qalıwınıń aldın alıwǵa qaratılǵan tásirsheń, ámeliy ilajlardı islep shıǵıw tapsırıldı.

Májiliste bul áhmiyetli iske senatorlar, Oliy Majlis hám jergilikli Keńeslerdiń deputatların belsene tartıwdıń zárúrligi ayrıqsha atap ótildi. Óytkeni, хalıq wákilleri sıpatında deputatlar korpusı jaslardıń keleshegi ushın hámmeden de kóbirek jan kúydiriwi lazım. Olar orınlarda siyasiy partiyalardıń jaslar qanatlarınıń jumısın túp-tiykarınan jetilistiriw, ámeliy ushırasıw hám ilajlar arqalı bul Baǵdarlamanıń orınlanıwın támiyinlewge belsene qatnasıwı, aymaqlarda jumıs alıp baratuǵın jumısshı toparlarǵa ámeliy járdem kórsetiwi zárúr.

Jas óspirim qızlar arasında erte turmıs qurıw hám tuwıwshılıq sanı kóbeygeni menen baylanıslı mashqalalar da dodalandı. Tilekke qarsı, erte turmıs qurıw hám ajırasıw mashqalası boyınsha orınlarda tek ǵana ata-analardı ayıpker etiw menen shekleniw jaǵdayları baqlanbaqta. Tiykarında bolar is bolǵannan keyin emes, al unamsız jaǵdaylardı júzege keltirmew ushın aldınnan mánzilli islesiw sistemasın engiziw kerek.

Usı múnásibet penen Hayal-qızlar komiteti, «Shańaraq» ilimiy-ámeliy izertlew orayı, Puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımlarınıń jumısın muwapıqlastırıw keńesi, Densawlıqtı saqlaw, Хalıq bilimlendiriw ministrliklerine bul baǵdardaǵı jumıslardı sın kózqarastan qayta kórip shıǵıw hám tásirsheń ilajlardı belgilew wazıypası tapsırıldı.

Videoselektorda juwapker adamlar hám orınlardaǵı basshılar jámlengeni sebepli házirgi waqıttaǵı jáne bir áhmiyetli másele – ǵawasha tárbiyasına baylanıslı ilajlarǵa da toqtap ótildi.

Bıyıl hawa-rayınıń qurǵaq hám salqın keliwi sebepli ǵawashanıń rawajlanıwı 10-15 kúnge, ayırım jerlerde 20-25 kúnge keshikkeni atap ótildi. Ǵawasha tárbiyasındaǵı izde qalıwshılıqtı saplastırıw, kepillengen zúráát jaratıw boyınsha kórsetpeler berildi.

Májiliste 5-iyulden 5-sentyabrge shekem «Zúráátke-zúráát qosıwdıń ılǵallı eki aylıǵı» járiyalandı. Bul baǵdarda ámelge asırılıwı zárúr bolǵan jumıslar belgilep alındı.